Europa kookt. Als de huidige trends aanhouden, zou deze zomer de heetste en droogste ooit kunnen zijn. De hitte is niet meer subtiel. Je kunt het voelen. Maar het echte verhaal gaat niet alleen over ongemakkelijke zomers. Het gaat om snelheid.
De snelheid van klimaatverandering versus geologische gegevens
Computermodellen zijn geweldig. Ze volgen waar de wereld naartoe zou kunnen gaan. Maar ze zijn niet het hele plaatje. Om het gevaar echt te begrijpen, moet je achterom kijken. Geen decennia. Miljoenen jaren.
Geologische gegevens – sedimenten, rotsen, oude ijskappen, gefossiliseerd leven – geven oorzaak en gevolg zonder giswerk. Ze laten ons zien hoe het klimaat eerder is veranderd en wat er in de nasleep is gebeurd. Het vergelijken van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde met eerdere perioden van snelle opwarming onthult een grimmige waarheid. Het is niet alleen de mate van warmte die ertoe doet. De aarde is in haar 4,6 miljard jaar durende leven heter geweest.
Het probleem is de snelheid waarmee veranderingen plaatsvinden.
Afgezien van de onmiddellijke chaos na de asteroïde die 66 miljoen jaar geleden de dinosaurussen doodde, is het kooldioxidegehalte nog nooit zo snel gestegen. In slechts een paar eeuwen tijd hebben we de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer sneller verhoogd dan welke natuurlijke gebeurtenis dan ook in de geregistreerde geologische geschiedenis.
En de temperatuurstijging? Ongeëvenaard.
De huidige opwarming is 10 keer sneller dan tijdens het Paleoceen-Eoceen ThermalMaximum, een extreme broeikasperiode 56 miljoen jaar geleden. Het is minstens 20 keer sneller dan de opwarming aan het einde van de laatste ijstijd.
Op welke oude klimaatperiode zal onze toekomst lijken?
Door naar het verleden te kijken, kunnen we de komende eeuwen voorspellen. De afgelopen 50 miljoen jaar is de planeet over het algemeen aan het afkoelen. Wij zijn dat proces in rap tempo aan het terugdraaien. Een soort ‘prehistorificatie’.
Uw kleinkinderen zullen niet het klimaat ervaren dat de menselijke beschaving al duizenden jaren kent. Ze zullen een nieuw normaal erven. Welke hangt van ons af.
Scenario 1: Het late Plioceen
Als de emissies in 2040 een piek bereiken – en daarna echt snel moeten dalen – kunnen we er uiteindelijk net zo uitzien als de aarde drie miljoen jaar geleden. Het late Plioceen.
Destijds was de CO2-uitstoot lager dan nu (330-400 ppm). Maar de temperaturen waren nog steeds 2,5°C tot 4°C hoger dan het pre-industriële gemiddelde. De zeespiegel lag 15 tot 25 meter boven de huidige hoogte. Deze omstandigheden zouden zich tegen de jaren 2030 in de continentale binnenlanden kunnen voordoen.
Scenario 2: Het Mioceen
Als we er niet in slagen de uitstoot snel genoeg terug te dringen, of als de natuurlijke klimaatfeedback harder optreedt dan verwacht, lopen we het risico de klok terug te draaien naar het Mioceen, 15 tot 17 miljoen jaar geleden.
Het CO2-niveau was matig (400-600 ppm). Maar temperaturen? Hemel hoog. 6°C tot 8°C boven het niveau van 1800. De zeespiegel steeg ongeveer 50 meter. De temperatuursprong suggereert dat andere verwarmingsfactoren een rol spelen, waarvan we niet helemaal begrijpen dat ze een rol spelen.
“Beslissen hoe ver terug we zullen eindigen in onze klimaattijdlijn ligt nog steeds binnen onze gave.”
Scenario 3: De broeikas uit het vroege Eoceen
Satellieten laten een escalerende energie-onbalans zien. De verwarmingssnelheid versnelt. Dit opent de deur naar het worstcasescenario: de klok 50 miljoen jaar terugdraaien. Naar het vroege Eoceen.
Verzengende hitte. Het grootste deel van de planeet is onbewoonbaar voor mensen. Een zware test voor het overlevingsvermogen van onze soort.
Hoeveel heter wordt het?
Er bestaat geen perfect antwoord. Er is alleen een traject.
De Perzische wiskundige Omar Khayyam keek bijna duizend jaar geleden terug om het heden te begrijpen. “Als ik wil begrijpen wat er vandaag gebeurt… kijk ik terug.”
Hij had gelijk. We negeren de waarschuwingssignalen die in rotsen en ijs zijn ingebed. De snelheid van onze huidige opwarming is de uitbijter. Het trotseert de geleidelijke verschuivingen van het diepe verleden.
We leven in een tijd van snelle transformatie. Het bewijsmateriaal ligt klaar. Theoretisch gezien blijft de keuze bestaan.
Bill McGuire, emeritus hoogleraar aan het University College London, betoogt dit in zijn nieuwste werk. De toekomst ligt niet vast. Het is een race tegen de klok die we zelf voeren.
