Czarne dziury, które trafiają na pierwsze strony gazet, to prawdziwe potwory. W milionach i miliardach mas Słońca. Utrzymują galaktyki i wyrzucają gazy w dżetach rozciągających się na lata świetlne. Są głośni. Destrukcyjny. I absolutnie oczywiste.
Ale ten jest cichy.
Jest naprawdę malutka. Jego masa jest zaledwie 4,4 razy większa od masy naszego Słońca. Jest ukryta w głębinach gromady Omega Centauri. Jest to gęsta gromada gwiazd położona około 15 000 lat świetlnych od Ziemi. Astronomowie nazwali go oMEGACat-BH-2. Nie świeci. Nie wybucha. Ona po prostu tam jest i pochłania przestrzeń wokół siebie.
Odkryliśmy go za pomocą teleskopów Jamesa Webba i Hubble’a. Nie dlatego, że przyciąga uwagę. Ale ponieważ wpływa na sąsiednie obiekty swoim przyciąganiem grawitacyjnym.
Zespołem kierował Matthew Whitaker z Uniwersytetu Utah. Dokładność pomiarów nazwał „niesamowitą”. Mówiliśmy o ułamkach piksela. Bez obu teleskopów odkrycie nie byłoby możliwe. Kropka.
„Bez współpracy Hubble’a i Webba nie byłoby to możliwe”.
Masywne czarne dziury, takie jak ta w centrum Drogi Mlecznej (Sagittarius A*) czy ta w galaktyce M87, stały się obecnie sławne. Nawet zrobiliśmy im zdjęcia. A dokładniej ich cienie. Jasne pierścienie gazu otaczające ciemność. To właśnie widzimy.
Czarne dziury o masach gwiazdowych nie są tak znane. Są powszechne. To pozostałości gigantycznych gwiazd. Supernowa pozostawia po sobie gruz. Skompresowana gęsta substancja w zwartej objętości.
Ale samych fragmentów nie można zobaczyć bezpośrednio.
Zespół tropił zwyczajną gwiazdę. Połowa masy Słońca? Nie, trochę więcej. Około 1,6 masy Słońca, chociaż dane wahają się od 0,6 do 0,7. Zdecydujmy się na niższą wycenę. Krąży daleko od centrum, a rewolucja zajmuje prawie 100 lat.
Czy się kołysała?
Ledwo zauważalne. Ale Hubble i Webb zarejestrowali to trzęsienie. Astrometria to nauka o niewielkich przemieszczeniach. Po 23 latach gromadzenia danych przeszukali je i znaleźli jedną anomalię. Jedynym obiektem zdolnym tak silnie przyciągnąć tę gwiazdę, powodując jej „zachwianie się”, może być jedynie czarna dziura.
Po raz pierwszy. NASA twierdzi, że jest to pierwsza mała czarna dziura odkryta tą metodą. Poprzednie próby zakończyły się niepowodzeniem.
Gromada Omega Centauri powinna być pełna podobnych obiektów. Modele sugerują, że może tam czaić się aż 10 000 czarnych dziur.
Ale klastry to miejsca o trudnych warunkach. Gęstość jest tam ogromna. Grawitacja rzuca obiekty jak kamienie z procy. Część czarnych dziur pozostaje, inne zostają wrzucone w próżnię. Kto wie?
Mamy więc jedno potwierdzone. I zaskoczyła wszystkich.
Jest za lekka.
Modele komputerowe mówią co innego. Wczesne gwiazdy powstały przed pojawieniem się metali ciężkich. Takie gwiazdy musiały być „smukłe” i wydajne. Kiedy umrą, pozostawią po sobie masywne czarne dziury.
Ale nie ten.
Ta czarna dziura wyewoluowała z przodka ubogiego w metale. Ale nie urosła. Dlaczego? Nie wiadomo jeszcze. Anil Seth, współautor z Utah, ujął problem w prosty sposób: Musimy zrozumieć, jak to się stało.
Nasze modele wczesnej ewolucji gwiazd mogą być błędne. A może ta czarna dziura miała „złe” życie, którego jeszcze nie rozumiemy. W każdym razie jest tam. Cicho łamie zasady.
Może ich być o około 10 tysięcy więcej. Oni czekają. Martwy. Trudno je znaleźć.
