Venetië wordt geconfronteerd met een existentiële bedreiging. Terwijl de mondiale zeespiegel stijgt en de stad zelf blijft zinken, waarschuwt een nieuwe studie onder leiding van oceanograaf Piero Lionello van de Universiteit van Salento dat dit UNESCO-werelderfgoed binnen de komende drie eeuwen verloren kan gaan.
Het onderzoek, uitgevoerd door een internationaal team van wetenschappers, schetst vier verschillende routes voor het voortbestaan van de stad. Elke optie biedt een diepgaande afweging tussen technische haalbaarheid, economische kosten en het behoud van de unieke culturele en ecologische identiteit van de stad.
De dubbele dreiging: stijgende zeeën en zinkend land
Venetië zit gevangen in een ‘tangbeweging’ van omgevingskrachten. Aan de ene kant zorgt de opwarming van de aarde voor de stijging van de zeespiegel via twee primaire mechanismen: het smelten van poolijs en de thermische uitzetting van het opwarmende oceaanwater. Aan de andere kant is de stad fysiek aan het zinken – een proces van bodemdaling dat de regio al eeuwenlang teistert.
De urgentie wordt onderstreept door recente gegevens: van de 28 extreme overstromingen in de geschiedenis van Venetië, waarbij meer dan 60% van de stad onder water stond, hebben 18 zich in de afgelopen 23 jaar voorgedaan. De huidige beschermingsmaatregelen, waaronder de verplaatsbare barrières die in 2022 zijn geïnstalleerd, zijn in toenemende mate onvoldoende tegen het steeds snellere tempo van de veranderingen.
De vier overlevingsscenario’s
Het wetenschappelijke team heeft de potentiële toekomst voor Venetië onderverdeeld in vier verschillende strategische modellen:
1. De “Open Lagoon”-strategie (incrementele bescherming)
Dit is de huidige aanpak, die berust op het sluiten van lagune-inlaten met beweegbare barrières tijdens hoogwater.
* De Reality Check: Hoewel het tot nu toe €6 miljard heeft gekost, heeft deze methode een ‘houdbaarheid’. Modellen suggereren dat deze barrières ineffectief zullen worden zodra de zeespiegel met 1,25 meter stijgt – een drempel die waarschijnlijk tegen het jaar 2300 zal worden overschreden, zelfs in scenario’s met lage emissies.
* Het risico: Frequente sluitingen vergroten de kans op mechanisch falen en kunnen leiden tot stilstaand water, waardoor enorme, dure pomp- en rioleringssystemen nodig zijn om de hygiëne te handhaven.
2. Ringdijken (lokale isolatie)
Dit omvat het bouwen van cirkelvormige barrières van ongeveer 3 meter hoog rond de belangrijkste eilanden van Venetië om ze te isoleren van de lagune.
* Voor- en nadelen: Dit zou de stad kunnen beschermen tegen zeespiegelstijgingen tot 6 meter en is relatief betaalbaar (geschat tussen € 0,5 en € 4,5 miljard ).
* De wisselwerking: Het zou de verbinding van de stad met het lagune-ecosysteem verbreken, waardoor mogelijk de ‘sfeer’ en culturele essentie die het toerisme in Venetië drijft, wordt geschaad.
3. De gesloten lagune (totale omheining)
Een veel agressievere technische prestatie, waarbij de inhammen van de lagune volledig worden afgedamd en de barrière-eilanden tot een hoogte van 5 meter worden verhoogd.
* Voor- en nadelen: Dit biedt robuuste bescherming tegen zeespiegelstijgingen tot 10 meter, waardoor de monumenten en woningen van de stad effectief behouden blijven.
* De afweging: Het zou minstens €30 miljard kosten, het natuurlijke ecosysteem van de lagune vernietigen en een einde maken aan de functie van Venetië als werkende haven. Er zou constant moeten worden gepompt om te voorkomen dat het ingesloten water giftig wordt.
4. Beheerde retraite (verhuizing)
De meest radicale en hartverscheurende optie: de stad volledig verlaten door bewoners te verhuizen en historische monumenten naar veiliger terrein te verplaatsen.
* De kosten: Dit is het duurste traject, geschat op 100 miljard euro, en omvat zowel de fysieke verplaatsing van erfgoedsites als de compensatie voor ontheemde burgers.
* Het resultaat: De lagune zou ten prooi vallen aan dieper, warmer en zouter water, met onbekende ecologische gevolgen.
De race tegen de tijd
De keuze waar beleidsmakers voor staan is niet louter een keuze van techniek, maar van waarden. Geven we prioriteit aan het behoud van een levend ecosysteem, de bescherming van historische architectuur of de economische stabiliteit van een mondiaal toeristisch knooppunt?
“Gezien de volstrekt ontoereikende internationale inspanningen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen en de traagheid van de stijging van de zeespiegel, is het essentieel om radicale transformaties voor de stad Venetië en haar lagune te overwegen”, concludeert het onderzoeksteam.
Het onderzoek dient als een duidelijke waarschuwing: grootschalige technische projecten van deze omvang kunnen wel 50 jaar duren om te implementeren. Zelfs als er vandaag een besluit wordt genomen, wordt de tijd om actie te ondernemen voordat de ‘open lagune’-strategie mislukt snel kleiner.
Conclusie
Venetië heeft bijna geen tijd meer om zijn toekomst te kiezen. Of het nu gaat om enorme zeeweringen of een totale verplaatsing, het voortbestaan van de stad zal ongekende financiële investeringen vereisen en een fundamentele heroverweging van wat het betekent om een ‘drijvende stad’ te zijn.
