Niccolò Niccoli las niet alleen de klassiekers. Hij heeft ze opgejaagd. Hij kopieerde ze. Hij maakte er ruzie over met iedereen die maar wilde luisteren. Geboren rond 1364 in Florence, stierf hij daar op 3 februari 1437. Maar zijn nalatenschap bestaat niet uit data. Het zit in de inkt op de pagina’s van oude teksten.
Hij was rijk. Hij was een humanist. En hij was geobsedeerd door antiek.
In het 15e-eeuwse Italië ontstond een voorliefde voor de antieke wereld. Er waren architecten nodig. Er waren schilders nodig. Er waren verzamelaars nodig. Niccoli zorgde voor de brandstof. Zijn bibliotheek met klassieke manuscripten en zijn verzameling oude kunstvoorwerpen hielpen bepalen wat ‘mooi’ voor een generatie betekende.
De Medici-cirkel en intellectueel drama
Je kunt niet over Niccoli praten zonder over Cosimo de’ Medici te praten. Niccoli was een centrale figuur in die binnenste kring van geleerde mannen. Maar hij was niet alleen maar een passieve supporter. Hij was een provocateur.
Zijn intellectuele ruzies met andere bekende humanisten veroorzaakten sensatie. Mensen waren aan het praten. Geleerden kozen partij. Het was de roddel van de Renaissance, alleen ging de roddel over grammatica, filosofie en de authenticiteit van teksten.
Niccoli’s invloed was niet alleen sociaal. Het was tekstueel. Hij bracht zijn leven door met het repareren van kapotte boeken.
De man die Latijn repareerde
Hoe kwamen we aan nauwkeurige versies van Lucretius of Plautus? Een deel van het antwoord is de hand van Niccoli.
Zijn voornaamste verdiensten voor de klassieke literatuur waren nauwgezet. Hij las niet alleen oude manuscripten. Hij kopieerde ze. Hij verzamelde ze. Hij corrigeerde de teksten. Als een schrijver driehonderd jaar eerder een fout had gemaakt, zag Niccoli die. Hij introduceerde hoofdstukverdelingen waar die er niet waren. Hij maakte inhoudsopgaven. Het klinkt saai. Het was revolutionair.
Veel van de meest waardevolle manuscripten in de Laurentian-bibliotheek in Florence zijn van zijn hand. Dit omvat de werken van Lucretius. Het bevat ook twaalf komedies van Plautus. Dit waren geen goedkope afdrukken. Dit waren kostbare voorwerpen, bewaard en gepolijst door de zorgvuldige pen van Niccoli.
Zijn privébibliotheek was de grootste en beste in Florence.
De oorsprong van cursief lettertype
We crediteren drukkers vaak voor de geboorte van cursief lettertype. Dat zouden we niet moeten doen. We moeten naar de kalligrafie van Niccoli kijken.
Hij was een ervaren kalligraaf. Zijn stijl was enigszins geneigd. Hij noemde het antica corsiva. Het was elegant. Het was compact. Het was leesbaar.
Dit script heeft de ontwikkeling van cursief lettertype beïnvloed. Toen drukkers eindelijk metaal sneden om zijn hand voor te stellen, was het resultaat een nieuwe manier van lezen. Het cursieve lettertype dat we vandaag de dag gebruiken om nadruk te leggen? Het bestaat omdat Niccoli graag schuin schreef.
Hij verzamelde ook munten. Medailles. Oude kunstwerken. Het was een kleine verzameling, maar belangrijk. Elk stuk droeg bij aan de culturele ernst van Florence.
Niccoli stierf in 1437. De boeken die hij bewaarde zijn er nog steeds. De letters die hij perfectioneerde worden nog steeds gedrukt. De argumenten waarmee hij begon, klinken nog steeds door in de academische wereld. Hij wilde dat het verleden duidelijk zou zijn. Hij heeft het zo gemaakt.
Wist hij dat hij de moderne wereld creëerde? Waarschijnlijk niet. Hij hield gewoon van een goed handschrift
