Od ponad stulecia średnia długość życia w krajach rozwiniętych stale rośnie, na co wpływa spadająca liczba chorób zakaźnych i postęp w opiece kardiologicznej. Jednak niedawna stagnacja postępu w niektórych krajach zachodnich wywołała debatę na temat tego, czy długość życia człowieka zbliża się do naturalnej granicy. Nowe europejskie badanie analizujące dane z 450 regionów w 13 krajach w latach 1992–2019 pokazuje, że odpowiedź jest znacznie bardziej złożona. Wyniki opublikowane w czasopiśmie Nature Communications pokazują, że chociaż w sumie nie osiągnięto żadnego pułapu, postęp staje się coraz bardziej nierówny i występują wyraźne różnice regionalne.
Limit długowieczności: jeszcze nie osiągnięty
Badanie obala pogląd, że istnieje bezpośrednia granica biologiczna życia ludzkiego. W regionach o utrzymującej się wysokiej średniej długości życia – szczególnie w północnych Włoszech, Szwajcarii i części Hiszpanii – wzrost w dalszym ciągu rośnie o około 2,5 miesiąca rocznie w przypadku mężczyzn i 1,5 miesiąca w przypadku kobiet. Tempo to jest porównywalne z postępem historycznym, co wskazuje na brak spowolnienia w tych obszarach. Do 2019 r. średnia długość życia w tych regionach osiągnęła 83 lata dla mężczyzn i 87 lat dla kobiet, co wskazuje na potencjał dalszego wzrostu.
Rozbieżne trajektorie: rosnąca przepaść
Niektóre regiony prosperują, inne pozostają w tyle. Koniec lat 90. i początek XXI wieku charakteryzowały się szybką konwergencją średniej długości życia w całej Europie, a wcześniej opóźnione regiony szybko nadrabiały zaległości. Jednak tendencja ta odwróciła się około 2005 r. W regionach takich jak Niemcy Wschodnie, Walonia w Belgii i części Wielkiej Brytanii doszło do stagnacji, a nawet odwrócenia postępu. Tworzy to wyraźny podział regionalny – niektóre obszary w dalszym ciągu przekraczają granice, podczas gdy inne mają trudności z utrzymaniem postępu.
Kluczowa rola śmiertelności w wieku od 55 do 74 lat
Z badania wynika, że kluczowym czynnikiem wpływającym na te rozbieżne tendencje jest okres pomiędzy 55. a 74. rokiem życia. Poprawa w opiece kardiologicznej i zmiany w zachowaniach ryzykownych w latach 90. doprowadziły do gwałtownego spadku śmiertelności w tej grupie wiekowej. Jednakże postęp ten uległ spowolnieniu w pierwszej dekadzie XXI wieku i obecnie w niektórych regionach wskaźnik zgonów rośnie. Ta stagnacja, czyli wzrost umieralności w wieku od 55 do 74 lat, wystarczy, aby zatrzymać ogólny wzrost średniej długości życia, ponieważ ta grupa wiekowa odpowiada za znaczną część zgonów.
Badanie sugeruje, że czynniki behawioralne – palenie, picie alkoholu, niezdrowa dieta i brak ruchu – mogą odgrywać rolę, szczególnie w regionach takich jak francuskie wybrzeże Morza Śródziemnego i części Niemiec. Kryzys gospodarczy z 2008 r. również pogłębił nierówności – niektóre regiony borykają się z długoterminowymi konsekwencjami zdrowotnymi, podczas gdy inne nadal prosperują.
Przyszłość długowieczności: system dwuetapowy?
Wniosek z badania jest jasny: długowieczność człowieka nie jest ograniczona wyłącznie biologią. Kształtują go czynniki społeczne, ekonomiczne i behawioralne, które tworzą nierówny krajobraz. Choć dalszy postęp jest możliwy, nie będzie on powszechny. Europa stoi w obliczu ryzyka rozwoju systemu dwupoziomowego, w którym jedynie mniejszość regionów będzie w dalszym ciągu poszerzać granice, a większość będzie miała do czynienia z malejącymi zyskami. Pytaniem nie jest teraz, jak bardzo możemy wydłużyć oczekiwaną długość życia, ale kto skorzysta z tych postępów.
