Een nieuwe studie van Harvard, de Universiteit van Michigan en Duke University stelt dat “ultra-bewerkte voedingsmiddelen (UPF’s) net zo agressief moeten worden gereguleerd als tabak**, vanwege opvallende overeenkomsten in de manier waarop beide industrieën verslaving veroorzaken en wijdverbreide gezondheidsschade toebrengen. Dit is niet alleen een kwestie van persoonlijke keuze; het rapport suggereert dat UPF’s opzettelijk zijn ontworpen om natuurlijke verzadigingssignalen te omzeilen, waardoor dwangmatige consumptie wordt veroorzaakt.
De wetenschap van verslaving
Onderzoekers benadrukken dat UPF’s – waaronder frisdranken, verpakte snacks en veel kant-en-klaarmaaltijden – belangrijke eigenschappen gemeen hebben met verslavende middelen. Net als sigaretten zijn deze voedingsmiddelen ontwikkeld met nauwkeurige ‘doses’ van uiterst smakelijke ingrediënten (suiker, vet, zout) om beloningsroutes in de hersenen te kapen. Fabrikanten optimaliseren deze formules om het verslavingspotentieel te maximaliseren, vergelijkbaar met hoe tabaksfabrikanten ooit nicotineafgiftesystemen verfijnden.
De vergelijking strekt zich uit tot marketingtactieken. Net zoals tabaksfabrikanten historisch gezien de gezondheidsrisico’s van roken bagatelliseerden (bijvoorbeeld filters als ‘veilige’ innovaties), maakt de UPF-industrie gebruik van ‘gezondheidswassingen’ – het etiketteren van producten als ‘vetarm’ of ‘suikervrij’ om strengere regelgeving tegen te houden. Het onderliggende principe is hetzelfde: het afleggen van verantwoording terwijl de winst stijgt.
Waarom dit nu belangrijk is
Het debat over UPF’s sluimert al jaren, maar deze studie brengt een nieuwe urgentie met zich mee. De onderzoekers wijzen erop dat voedsel weliswaar essentieel is om te overleven, maar dat moderne voedselomgevingen het bijna onmogelijk maken om UPF’s te vermijden. Het resultaat: wijdverbreide overconsumptie, zwaarlijvigheid en daarmee samenhangende gezondheidscrises.
Een klinisch psycholoog die bij het onderzoek betrokken was, prof. Ashley Gearhardt, merkt op dat haar patiënten vaak dezelfde ervaring beschrijven: “Ik voel me verslaafd aan dit spul… Ik rookte vroeger sigaretten [en] nu heb ik dezelfde gewoonte, maar dan met frisdrank en donuts.” Dit is niet alleen maar anekdotisch; De studie stelt dat UPF’s voldoen aan gevestigde normen voor verslavende stoffen, waardoor dwangmatig gebruik wordt gestimuleerd door middel van doelbewust ontwerp.
De roep om verantwoording
De auteurs pleiten voor regelgevende maatregelen die een afspiegeling zijn van de maatregelen tegen tabak, waaronder rechtszaken, marketingbeperkingen en structurele interventies. Het doel is niet om voedsel te verbieden, maar om de voedselindustrie verantwoordelijk te houden voor het produceren van producten die de menselijke biologie exploiteren voor winst.
Sommige deskundigen waarschuwen echter voor overreiking. Prof. Martin Warren van het Quadram Institute suggereert dat UPF’s misschien niet farmacologisch verslavend zijn zoals nicotine, maar in plaats daarvan aangeleerde voorkeuren en gemak exploiteren. Hij stelt dat de regelgevingsreacties zich moeten richten op het verbeteren van de voedingskwaliteit en het diversifiëren van voedselsystemen.
Mondiale implicaties
Het probleem is vooral acuut in regio’s met zwakke regelgeving, zoals delen van Afrika, waar bedrijfsbelangen mazen in de wet hebben uitgebuit om UPF’s agressief te pushen. Dr. Githinji Gitahi, CEO van Amref Health Africa, waarschuwt dat de ongecontroleerde consumptie van deze voedingsmiddelen de toch al onder druk staande gezondheidszorgsystemen dreigt te overweldigen.
“Zonder publiekelijk geleide interventies riskeren we de ineenstorting van de gezondheidszorgsystemen.”
Concluderend is het onderzoek een duidelijke herinnering dat het moderne voedselsysteem niet altijd om voeding draait – het gaat ook om kunstmatige verslaving. De vergelijking met tabak is provocerend, maar onderstreept een groeiende consensus: UPF’s behandelen als louter voedsel is niet langer voldoende; ze eisen interventies op het gebied van de volksgezondheid die evenredig zijn aan de schade die ze veroorzaken.
