Onderzoekers hebben een potentieel nieuw doelwit voor de behandeling van Alzheimer geïdentificeerd dat verder gaat dan alleen het aanvallen van eiwitklonten, maar zich in plaats daarvan richt op het versterken van het natuurlijke vermogen van de hersenen om giftig afval op te ruimen. Door ons te richten op een specifieke receptor die bekend staat als DDR2, suggereert een nieuwe studie dat we zowel het geheugenbehoud als de efficiëntie van het ‘reinigingssysteem’ van de hersenen kunnen verbeteren.
Het probleem: verder dan amyloïde plaques
Tientallen jaren lang heeft een groot deel van het onderzoek naar de ziekte van Alzheimer zich geconcentreerd op het verwijderen van de amyloïde-bèta-plaques en de tau-klitten, de verkeerd gevouwen eiwitten die zich ophopen in de hersenen. Hoewel veel medicijnen deze klonten met succes hebben opgeruimd, zijn ze er grotendeels niet in geslaagd de cognitieve symptomen bij patiënten significant te verbeteren.
Deze mislukking heeft ertoe geleid dat wetenschappers naar het glymfatische systeem zijn gaan kijken, het gespecialiseerde afvalverwerkingsnetwerk van de hersenen. De theorie is dat als de hersenen zichzelf niet effectief kunnen ‘spoelen’ van metabolisch afval, de opeenhoping van gifstoffen onvermijdelijk wordt, ongeacht hoeveel medicijnen er worden gebruikt om de eiwitten rechtstreeks te targeten.
De ontdekking: de DDR2-receptor
Een team onder leiding van Jia Li van de Guangzhou Medical University heeft een belangrijke speler in dit proces geïdentificeerd: de DDR2 (discoidinedomeinreceptor 2).
Hoewel DDR2 eerder is onderzocht in relatie tot de gezondheid van de longen – met name longfibrose – ontdekten de onderzoekers een opvallende anomalie in het hersenweefsel. Hoewel DDR2 zelden wordt aangetroffen in gezond menselijk weefsel, wordt het in grote hoeveelheden aangetroffen in de hersenen van mensen die aan de ziekte van Alzheimer lijden.
Het onderzoek benadrukt drie specifieke celtypen die de DDR2-niveaus tijdens de ziekte verhogen:
– Reactieve astrocyten: Cellen die amyloïde-bètaklonten omringen.
– Perivasculaire fibroblasten: Cellen die van activiteit veranderen vóór het begin van de ziekte.
– Epitheelcellen van de plexus choroidea: Essentiële componenten voor de productie van het hersenvocht dat het glymfatische systeem aandrijft.
“Als je de DDR2-route blokkeert, zal er theoretisch minder amyloïde-bèta-eiwit worden geproduceerd en tegelijkertijd zal het de afvalverwijdering voor het eiwit vergroten”, zegt Jia Li.
Doorbraak in muismodellen
Om deze theorie te testen ontwikkelde het team een monoklonaal antilichaam dat is ontworpen om deze DDR2-receptoren te elimineren. Bij toediening aan muizen gemodelleerd met de ziekte van Alzheimer waren de resultaten significant:
1. Verbeterde cognitieve functie: De muizen vertoonden beter ruimtelijk leren en geheugen.
2. Verminderde toxiciteit: Hersenscans onthulden een afname van het aantal amyloïde plaques.
3. Verbeterde opruiming: Het glymfatische systeem functioneerde effectiever, waardoor afval efficiënter werd weggespoeld.
Uitdagingen en de weg vooruit
Ondanks deze veelbelovende resultaten dringen deskundigen aan op voorzichtig optimisme. Eén van de belangrijkste zorgen is dat de muizen die in het onderzoek zijn gebruikt een zeldzame, erfelijke vorm van de ziekte van Alzheimer vertegenwoordigen die veel eerder voorkomt dan de meer gebruikelijke versie met late aanvang. Het valt nog te bezien of het richten op DDR2 even effectief zal zijn voor de bredere bevolking.
Het onderzoeksteam stelt echter dat, omdat de DDR2-niveaus ook worden verhoogd door veroudering en hypoxie (weinig zuurstof) – beide belangrijke risicofactoren voor de late ziekte van Alzheimer – de behandeling verreikende voordelen zou kunnen hebben.
Huidige volgende stappen:
– Klinische monitoring: Onderzoekers voeren onderzoeken uit met behulp van tracers om de DDR2-niveaus in de menselijke hersenen te monitoren om de behandeling beter te kunnen sturen.
– Bloed-hersenbarrière-optimalisatie: Het team ontwikkelt een kleinere versie van het antilichaam, ontworpen om de bloed-hersenbarrière efficiënter te passeren, zodat het medicijn daadwerkelijk zijn doel bereikt.
Conclusie
Door de focus te verleggen van het louter verwijderen van eiwitklonten naar het verbeteren van het interne reinigingsmechanisme van de hersenen via de DDR2-receptor, hebben onderzoekers mogelijk een meer holistische manier gevonden om de progressie van de ziekte van Alzheimer te bestrijden.
