In heel Engeland doet zich een verrassend fenomeen voor: vleermuizen zoeken steeds vaker onderdak in historische kerken, met aanzienlijke gevolgen voor zowel de dieren als de gebouwen zelf. Uit een nieuwe studie gepubliceerd in People & Nature blijkt dat bijna de helft van alle kerken in Engeland – ruim 8.000 – een leefgebied biedt voor deze nachtelijke wezens, een cijfer dat in oudere gebouwen oploopt tot 80%. Hoewel deze kerken ideale verblijfsomstandigheden bieden, vormt de aanwezigheid van vleermuizen ook uitdagingen voor het onderhoud ervan.
Waarom kerken ideale vleermuishabitats bieden
Het onderzoek, gebaseerd op burgerwetenschappelijk onderzoek uitgevoerd door de Bat Conservation Trust, benadrukt de unieke aantrekkingskracht van kerken voor vleermuizen. Deze structuren bootsen effectief een ‘door de mens gemaakt bos’ na en bieden een netwerk van beschutte ruimtes:
- ** Rusthoekjes: ** Kerken bieden talloze kleine spleten en ruimtes die perfect zijn voor vleermuizen om te rusten.
- Vliegroutes: Grote, open ruimtes binnen kerken zorgen voor moeiteloos vliegen.
- Droge schuilplaats: De gebouwen bieden bescherming tegen regen en barre weersomstandigheden.
Diana Spencer, van het Bats in Churches Project, legt uit dat de aantrekkingskracht geworteld is in de geschiktheid van de architectuur. Deze gebouwen hebben waarschijnlijk al eeuwenlang een toevluchtsoord voor vleermuizen geboden, misschien wel zolang ze er staan.
De meest voorkomende soorten die in Engelse kerken voorkomen, zijn gewone dwergvleermuizen en natterervleermuizen. De dwergvleermuizen komen als eerste tevoorschijn en schieten snel door kleine openingen rond deuropeningen naar buiten. De vleermuizen van Natterer gaan het liefst door gaten in het dak naar buiten, terwijl ze op zoek zijn naar voedsel.
De rommelige realiteit van gedeelde ruimte
Hoewel de aanwezigheid van vleermuizen ecologisch waardevol is, kunnen hun gewoonten problemen veroorzaken voor kerken. Graeme Peart, verantwoordelijk voor het onderhoud van de St. Margaret’s Church, merkt op dat de vleermuizen de afgelopen vijftien jaar een “overlast” zijn geworden. De belangrijkste problemen komen voort uit:
- Uitwerpselen: Uitwerpselen van vleermuizen, of guano, kunnen zich ophopen en oppervlakken beschadigen.
- Urine: Vleermuizenurine is bijzonder bijtend en kan materialen bevlekken of vernietigen.
- Schade aan artefacten: Vleermuizen kunnen koperwerk en andere waardevolle kerkelijke armaturen aantasten.
Evenwicht tussen natuurbehoud en kerkonderhoud
Aangezien vleermuizen in Groot-Brittannië wettelijk beschermd zijn, is volledige verwijdering over het algemeen geen optie. Er komen echter innovatieve oplossingen naar voren om de impact van de aanwezigheid van vleermuizen te verzachten.
Eén van die oplossingen, geïmplementeerd in de St. Margaret’s Church, betrof een project van £ 50.000, gefinancierd door het Heritage Lottery Fund, waaronder:
- Afgesloten zolderombouw: Boven de sacristie werd een speciale ruimte gecreëerd om de vleermuizen te huisvesten, waardoor hun aanwezigheid in het hoofdgebouw van de kerk werd beperkt.
- CCTV-monitoring: Camera’s stellen ecologen zoals Phillip Parker in staat het gedrag van vleermuizen te observeren en hun bewegingen te begrijpen.
De monitoring heeft intrigerende patronen aan het licht gebracht, zoals het verdwijnen van de vleermuizenpopulatie gedurende ongeveer tien dagen gedurende bepaalde perioden – een fenomeen dat voorheen onbekend was zonder de mogelijkheid om ze te observeren.
Praktische stappen voor kerken
Het Bats in Churches Project biedt een reeks praktische en kosteneffectieve oplossingen voor kerken die te maken hebben met de bezetting van vleermuizen:
- Beschermhoezen: Gebruik van vellen of hoezen om kwetsbare gebieden af te schermen.
- Waxcoating: Het aanbrengen van was op koperwerk en andere armaturen om urineschade te voorkomen.
Diana Spencer adviseert iedereen die vleermuizen in een gebouw aantreft contact op te nemen met de Nationale Vleermuishulplijn voor advies en ondersteuning op maat. Door de behoeften van zowel de vleermuizen als de historische structuren te begrijpen, kan een evenwicht worden gevonden om deze opmerkelijke ecosystemen voor de komende generaties te behouden.
