Het jaar 2025 leverde een reeks meeslepende ontdekkingen en observaties in de ruimte op, die aanleiding gaven tot hernieuwde beschouwing van onze plaats in het universum. Van een zeldzame interstellaire komeet tot een potentieel onstabiel donker energieveld: hier is een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen die zowel wetenschappers als het publiek boeiden.
Een bezoeker van verder weg: komeet 3I/ATLAS
Voor de derde bevestigde keer ontving ons zonnestelsel in 2025 een interstellaire bezoeker: komeet 3I/ATLAS. Deze komeet, die in juli door de ATLAS-surveytelescoop werd ontdekt, bewoog zich met een snelheid van meer dan 200.000 kilometer per uur, draaide rond de zon voordat hij zich terugtrok in de interstellaire ruimte. Ondanks ontkrachte beweringen over een buitenaardse oorsprong vertoont de komeet tekenen van ijzig vulkanisme en is hij waargenomen door ruimtevaartuigen, waaronder rovers op Mars. Het blijft zichtbaar tot het voorjaar van 2026 en biedt verdere studiemogelijkheden.
De komst van interstellaire kometen is zeldzaam en biedt een kijkje in de samenstelling van andere sterrenstelsels.
Eerste geluiden van bliksem op Mars
De Perseverance-rover heeft het eerste audiobewijs vastgelegd van bliksemachtige ontladingen op Mars. Wetenschappers deden klikgeluiden aanvankelijk af als stofinterferentie, maar latere analyse onthulde de aanwezigheid van tribo-elektriciteit : elektrische ladingen die worden gegenereerd door botsingen tussen stofdeeltjes. Dit bevestigt lang vermoede atmosferische verschijnselen, hoewel de “mini-bliksem” zich onderscheidt van de grotere stormen op aarde.
De gedoemde metgezel van Betelgeuze
Astronomen hebben mogelijk eindelijk de begeleidende ster van Betelgeuze waargenomen, een object met een massa van de zon dat rond de rode superreus in Orion draait. Terwijl de bevestiging nog gaande is, plaatst de baan van de ster hem in de atmosfeer van Betelgeuze, wat betekent dat hij binnen de komende 10.000 jaar zal worden geconsumeerd. De voorgestelde naam “Siwarha” (wat “haar armband” betekent) weerspiegelt de orbitale relatie.
Kunstmatige verduisteringen gemaakt in een baan om de aarde
De Proba-3-missie bereikte de eerste gecontroleerde kunstmatige zonsverduistering in de ruimte. Met het gesynchroniseerde ruimtevaartuig konden wetenschappers op verzoek zonlicht blokkeren, waardoor uitgebreide observatie van de corona van de zon mogelijk werd. De missie heeft al 51 eclipsen veroorzaakt en plant er nog eens 100 in 2026.
Deze techniek maakt nauwkeurigere zonnestudies mogelijk, waarbij de beperkingen van natuurlijke zonsverduisteringen worden omzeild.
Het Vera Rubin Observatorium begint zijn kosmisch onderzoek
Het Vera Rubin Observatorium in Chili startte zijn tien jaar durende hemelonderzoek, waarbij om de paar dagen hogeresolutiebeelden van het zuidelijk halfrond werden vastgelegd. Dit zal de grootste kosmische film ooit maken, waarin veranderingen in supernova’s, asteroïden en de evolutie van miljarden sterrenstelsels worden gevolgd. De gegevens zullen ook helpen bij onderzoek naar donkere materie en donkere energie.
Donkere energie: een veranderende kracht?
Gegevens van het Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) blijven suggereren dat donkere energie, waarvan voorheen werd gedacht dat deze constant was, in werkelijkheid in de loop van de tijd zou kunnen veranderen. Drie jaar van observaties van 14 miljoen sterrenstelsels versterken het pleidooi voor ‘dynamische’ donkere energie, wat gevestigde kosmologische modellen uitdaagt.
Succesvolle privémaanlanding
De Blue Ghost-lander van Firefly Aerospace bereikte de eerste succesvolle zachte landing op de maan door een particulier bedrijf. Het was meer dan twee weken actief en testte wetenschappelijke instrumenten, waaronder een GPS-systeem op de maan, een boormachine en een röntgentelescoop. Twee andere privémissies (Athena en Resilience) mislukten, wat de uitdagingen van onafhankelijke maanverkenning benadrukte.
Een verre bedreiging: instabiliteit van het zonnestelsel
Uit berekeningen bleek dat een passerende ster ons zonnestelsel zou kunnen destabiliseren, waardoor de aarde mogelijk zou worden weggeslingerd of catastrofale botsingen zouden kunnen ontstaan. De waarschijnlijkheid dat dit in de komende 5 miljard jaar zal gebeuren is laag (0,2%), maar het scenario onderstreept de dynamische aard van kosmische omgevingen.
Kortom, 2025 bracht een mix van routinematige observaties en baanbrekende ontdekkingen, waardoor het gevoel van verwondering en onzekerheid werd versterkt dat gepaard gaat met het verkennen van het universum. Van interstellaire bezoekers tot de mysteries van donkere energie: deze gebeurtenissen herinneren ons aan de uitgestrektheid en complexiteit van de kosmos.
