Generaties lang beschouwen boeren op Sicilië de vulkanische as van de Etna als hinderlijk. Maar nu, met steeds frequentere en intensere uitbarstingen, is er een verschuiving gaande: as wordt niet erkend als een bedreiging, maar als een waardevolle, duurzame hulpbron. Boeren omarmen de as nu als natuurlijke meststof, verminderen de afhankelijkheid van chemicaliën en omarmen een unieke vulkanische benadering van de landbouw.
De omvang van het probleem en de kansen
De Etna, de meest actieve vulkaan van Europa, zet tijdens uitbarstingen dagelijks gemiddeld 12.000 ton as af op omliggende steden. In juli 2024 zag de stad Catania alleen al 17.000 ton vallen op één dag, wat bijna tien weken in beslag nam om te ruimen. Jarenlang werd dit gezien als een puur destructieve kracht, die de landbouw ontwrichtte en de irrigatie verontreinigde. Een vijf jaar durend onderzoek door de Universiteit van Catania heeft echter het potentieel ervan onthuld.
Uit het onderzoek bleek dat de as van de Etna rijk is aan ijzer, aluminium en silica: voedingsstoffen die de bodemdrainage verbeteren en voor natuurlijke bemesting zorgen. Tropisch fruitproducent Andrea Passanisi, die 100 hectare landt in de buurt van Giarre, gebruikt nu as als een belangrijk onderdeel van zijn bemestingsproces. “Hierdoor kunnen we minder chemicaliën gebruiken, waardoor bemesten goedkoper en duurzamer wordt”, zegt hij. “Het is de toekomst van de landbouw.”
Beyond Agriculture: een veelzijdige hulpbron
Het potentieel stopt niet bij de landbouw. Onderzoekers onder leiding van Paolo Roccaro hebben toepassingen voor as geïdentificeerd in de wegenbouw, muurisolatie, waterzuivering en zelfs als materiaal voor 3D-printers. Deze veelzijdigheid heeft ertoe geleid dat sommigen het ‘een geschenk dat uit de lucht valt’ noemen, een sentiment dat wordt herhaald door wijngaardeigenaar Emilio Sciacca, die as op zijn land laat ophopen om op natuurlijke wijze de drainage en bemesting te verbeteren.
De regelgevingshindernis
Ondanks de duidelijke voordelen wordt het wijdverbreide commerciële gebruik geconfronteerd met een aanzienlijke barrière: de Europese milieuregelgeving. De huidige wetgeving classificeert vulkanische as als gemeentelijk afval als deze wordt ingezameld door schoonmaakploegen, waardoor dure verwijdering op erkende stortplaatsen verplicht is – ongeveer € 300 per ton. Door het voor commercieel gebruik te recyclen, kunnen deze kosten echter tot slechts € 30 worden teruggebracht. Deze discrepantie leidde tot financiële crises voor Siciliaanse steden in 2021, en leidde tot regionale richtlijnen voor hergebruik van as in 2024.
Maar ruim een jaar later zijn er nog geen bedrijven officieel geregistreerd die as verzamelen en raffineren voor productie. De belangrijkste uitdaging blijft de toezichthouders ervan te overtuigen dat as een hulpbron is en geen afval.
IJslands voorbeeld: voordelen op lange termijn
Het verhaal is niet uniek voor Sicilië. Boeren in IJsland leerden ook vulkanische as te omarmen na de uitbarsting van de Eyjafjallajökull in 2010. Hoewel tarweboeren zoals Thórarinn Ólafsson aanvankelijk een bedreiging voor het vee vormden door fluoridevergiftiging, ontdekten ze dat as de gewaskwaliteit op de lange termijn verbeterde. Anderen vinden creatieve toepassingen, zoals keramist Guðbjörg Káradóttir, die vulkanische as als cultureel symbool in haar porseleinen creaties verwerkt.
Van afval naar grondstof
Voorlopig is de transformatie afhankelijk van individuen als Nilla Zaira D’Urso, een kunstcurator die as in souvenirs verandert, waarmee wordt aangetoond dat zelfs ‘overlast’ een troef kan worden. De verschuiving van het zien van as als een last naar het omarmen ervan als een bondgenoot wint aan kracht.
De toekomst van de as van de Etna hangt af van beleidsveranderingen en commerciële adoptie. Maar zoals Sicilië en IJsland laten zien, vallen de meest waardevolle hulpbronnen soms uit de lucht.
